Bộ Công an vừa đề xuất nhiều thay đổi mang tính đột phá trong dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi năm 2026. Trọng tâm của dự thảo là điều chỉnh tăng mức phạt tiền tối đa cùng phương án đơn giản hóa các thủ tục xử phạt nhằm tăng tính răn đe và tối ưu hóa hiệu quả thực thi pháp luật.
Tăng mức phạt tiền tối đa nhằm bảo đảm tính răn đe
Sau 13 năm giữ nguyên, mức phạt tiền hành chính hiện hành (từ 50.000 đồng đến tối đa 1 tỷ đồng đối với cá nhân, và từ 100.000 đồng đến 3 tỷ đồng đối với tổ chức) được đánh giá là không còn đủ sức răn đe trước sự thay đổi của bối cảnh kinh tế. Vì vậy, Bộ Công an đề xuất nâng mức trần tối đa lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và giữ mức 3 tỷ đồng đối với tổ chức.
Cơ sở thực tiễn của đề xuất này xuất phát từ sự phát triển kinh tế vượt bậc. Từ năm 2012 đến nay, mức lương cơ sở đã tăng từ 1.050.000 đồng/tháng lên 2.340.000 đồng/tháng vào năm 2025 (gấp 2,2 lần). Thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam cũng tăng từ khoảng 2 triệu đồng/tháng (năm 2012) lên 7,7 triệu đồng/tháng (năm 2024), tăng gấp 3,85 lần. Việc duy trì khung phạt cũ khiến chế tài xử lý trở nên quá nhẹ so với lợi nhuận khổng lồ từ các hành vi vi phạm pháp luật trong nhiều lĩnh vực, làm mất đi tính nghiêm minh của pháp luật.
Trao quyền linh hoạt quy định mức phạt cho Chính phủ
Để tăng tính linh hoạt và duy trì sự ổn định lâu dài của luật, dự thảo bổ sung quy định cho phép Chính phủ tự quyết định mức phạt tiền tối đa cho từng lĩnh vực cụ thể. Cơ chế này giúp cơ quan hành pháp chủ động điều chỉnh mức phạt kịp thời trước sự trượt giá của tiền tệ hoặc sự xuất hiện của các vi phạm mới mà không phải chờ Quốc hội sửa đổi luật. Riêng với các lĩnh vực hoàn toàn mới chưa được quy định, Chính phủ sẽ quyết định mức phạt tối đa sau khi có sự đồng ý của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.
Cải cách thủ tục xử phạt tại chỗ và đơn giản hóa “phạt nguội”
Nhằm đẩy nhanh tiến trình giải quyết vi phạm, dự thảo đề xuất nâng gấp đôi hạn mức xử phạt không lập biên bản (lên mức 1 triệu đồng đối với cá nhân). Thay đổi này giúp lực lượng chức năng nhanh chóng ra quyết định xử phạt tại chỗ đối với các lỗi hành chính đơn giản hoặc vi phạm trật tự an toàn giao thông phổ biến.
Đặc biệt, dự thảo đề xuất bãi bỏ quy định bắt buộc lập biên bản đối với vi phạm phát hiện qua thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ. Việc không cần lập biên bản khi thực hiện “phạt nguội” được kỳ vọng sẽ giúp tinh giản tối đa các thủ tục hành chính rườm rà, đẩy nhanh tốc độ xử lý trong bối cảnh công nghệ hóa hiện nay.
